Technologia i rodzina ADAPTive firmy EAW

Projektowanie i konfigurowanie systemów nagłośnieniowych tak, aby pokrycie dźwiękiem całego nagłaśnianego obszaru było równomierne, to może nie „czarna magia”, ale na pewno sztuka wymagająca odpowiedniej wiedzy i doświadczenia. Nieco łatwiej wygląda to, gdy wykorzystamy do tego technologię ADAPTive, którą w swoich produktach oferuje firma Eastern Acoustic Works (EAW). W tym artykule przyjrzymy się bliżej zarówno tym produktom, jak i samej technologii.

Technologia ADAPTive

Kluczowy atut technologii ADAPTive, polegający na elektronicznym generowaniu charakterystyki kierunkowej zapewniającej równomierne pokrycie dźwiękiem dla zadanej geometrii widowni, wynika z faktu, że konstrukcja ta spełnia powszechnie uznawane kryteria tworzenia spójnego źródła liniowego. Historycznie wyzwaniem było odpowiednie dobranie rozmiaru i rozstawu przetworników w odniesieniu do długości fal częstotliwości odtwarzanej przez system. Dostępne w przeszłości przetworniki spełniające te wymogi ograniczały możliwości systemów nagłośnieniowych w zakresie uzyskiwania wysokiego poziomu ciśnienia akustycznego (SPL) – szczególnie dotyczyło to zakresu najniższych i najwyższych częstotliwości.

Istnieją dwie zasady tworzenia pojedynczego, spójnego źródła akustycznego: rozmiar źródeł składowych musi być niewielki w stosunku do długości fali dla częstotliwości z danego pasma, a odległość między centrami akustycznymi tych źródeł musi odpowiadać rozmiarowi samych źródeł. I tak, dla przykładu, dla źródeł o średnicy 1" umieszczonych tak ciasno, że ich centra akustyczne również są odseparowane od siebie o 1", maksymalna częstotliwość, dla której można mieć pełną kontrolę nad wynikową kierunkowością, wynosi mniej więcej 13 kHz. Jeśli zamiast źródeł 1-calowych użyjemy 2-calowych, to wraz z wynikającym z tego faktu podwojeniem odległości maksymalna częstotliwość zostaje podzielona również przez dwa, czyli teraz będzie wynosiła ok. 6500 Hz.

Wiele firm potrafi zbudować pojedynczy moduł spełniający to kryterium. W tym przypadku wykorzystuje się elementy „sprzęgające” drivery z wylotem w postaci izofazowych falowodów. Wyzwanie w takich konstrukcjach pojawia się w momencie łączenia większej liczby modułów w system liniowy (line array), co sprawia, że większość produktów przestaje zachowywać się jak pojedyncze źródło dźwięku. Dzięki technologii ADAPTive wymogi dotyczące odstępów między modułami są spełnione i zachowane niezależnie od ich liczby, co zapewnia użytkownikowi najszerszy zakres sterowania charakterystyką w płaszczyźnie pionowej w obrębie górnej i dolnej strefy pokrycia.

Uzyskanie docelowego pokrycia systemu nagłośnieniowego wymaga dwóch kroków. Po pierwsze, należy wprowadzić dokładną geometrię widowni do oprogramowania predykcyjnego, a po drugie, manipulować kątami pomiędzy modułami, jak i kątem pochylenia całego systemu, aby spełnić wymagania dotyczące pokrycia wynikające z geometrii widowni. Oprogramowanie Resolution 2 firmy EAW, w przeciwieństwie do wielu konkurencyjnych rozwiązań, nie tylko prognozuje pokrycie, ale również je tworzy, zarządzając interakcją każdego komponentu w gronie. Zapewnia to zoptymalizowaną charakterystykę kierunkową dla docelowego pokrycia pionowego, niezależnie od wysokości zawieszenia grona i liczby zainstalowanych modułów. Próbując osiągnąć to mechanicznie, poprzez kątowanie poszczególnych modułów w gronie, powodujemy rozbicie cech izofazowych, a jakość i dystrybucja wysokich częstotliwości jest poświęcana na potrzeby uzyskania szerszego kąta pokrycia. Możliwości pokrycia w płaszczyźnie wertykalnej szybko osiągają granicę, szczególnie dla dużych kątów, np. w skomplikowanych widowniach ze stromymi balkonami.

W porównaniu z tradycyjnymi rozwiązaniami technologia ADAPTive umożliwia kształtowanie charakterystyki kierunkowej dźwięku w dowolny sposób, wykorzystując techniki stopniowego opóźniania, regulacji amplitudy oraz filtrowania. System ADAPTive pozwala na emisję dźwięku w zakresie 180 stopni (90 stopni w górę i/lub w dół), podczas gdy grono głośnikowe pozostaje zawieszone w linii prostej; zapewnia to estetykę jednego „prostego” grona, a co najważniejsze, pozwala zachować charakterystykę emisji pojedynczego źródła akustycznego.

To nie koniec zalet technologii ADAPTive. W przypadku tradycyjnych systemów liniowych manipulowanie zasięgiem pionowym po zainstalowaniu w jego miejscu docelowym jest co najmniej trudne technicznie i fizycznie, a często prowadzi do niespójności dźwięku i utraty zapasu dynamiki. Przykładowo w zainstalowanym na stałe w obiekcie systemie zawężenie dyspersji od góry (np. w przypadku, gdy górne trybuny są nieobsadzone przez widzów, co generowałoby dodatkowe szkodliwe odbicia) wymagałoby albo wyłączenia kilku górnych modułów, albo ponownego przeinstalowania systemu (zmiany kątów, kąta na ramie itp.). Dzięki technologii ADAPTive, poprzez prostą regulację zasięgu w programie Resolution 2, wystarczy przesłać do systemu nową charakterystykę dyspersji w pionie, która będzie wykorzystywała wszystkie jego komponenty. Nie występuje utrata zapasu dynamiki ani spójności, a wszystko to odbywa się bez konieczności fizycznego przemieszczania czegokolwiek.

Jedną z najważniejszych zalet systemu ADAPTive, w porównaniu z rozwiązaniami wykorzystującymi mechaniczną regulację kątów, jest możliwość łatwego i przewidywalnego rozszerzenia zasięgu w płaszczyźnie poziomej. Tradycyjne systemy typu line array często wymagają stosowania wielu gron podwieszonych pod różnymi kątami i w różnych odstępach, aby pokryć dźwiękiem rozległe przestrzenie. Prowadzi to do niespójności w charakterystyce niskich częstotliwości oraz różnic w brzmieniu pomiędzy sąsiadującymi strefami odsłuchowymi. Dzięki dodaniu kolejnych gron do głównego grona, połączeniu ich ze sobą ściankami bocznymi, system ADAPTive tworzy jednolite, spójne, przewidywalne i powtarzalne źródło również w zakresie niskich częstotliwości, co przekłada się na wyrównane rozciągnięcie pasma w dole oraz świetną odpowiedź impulsową. Zapewnia to pełniejsze, potężniejsze brzmienie z dużym zapasem dynamiki. Możliwość ta jest szczególnie cenna w obiektach o długim czasie pogłosu, gdzie utrzymanie równomiernego pokrycia dźwiękiem w zakresie niskich tonów ma kluczowe znaczenie dla powodzenia wydarzenia.

Systemy ADAPTive mogą również precyzyjnie kierować energią w zakresie najniższych częstotliwości (subwoofery), eliminując lub przynajmniej niwelując problemy takie jak „aleje mocy” oraz zapewniając równomierne pokrycie subbasem na długich lub stromych odcinkach. Ta elastyczność sprawia, że subwoofer ADAPTive OTTO świetnie sprawdza się w zastosowaniach wewnątrz obiektów, jak i na zewnątrz, zapewniając mocne i spójne rozszerzenie niskich częstotliwości dla systemów pełnopasmowych.

Rodzina ADAPTive

Jakie konkretnie urządzenia firma EAW oferuje w ramach rodziny ADAPTive? Są to obecnie cztery rodzaje urządzeń, przy czym trzy z nich można było zobaczyć i usłyszeć na wydarzeniu ADAPTive Demo Day 2026, które odbyło się na Letniej Scenie Progresji 12 września.

Zacznijmy od urządzenia, którego tam nie było, bowiem jest to pierwszy i zarazem największy oraz najbardziej wydajny moduł. Mowa o systemie Anya. EAW Anya to kompletny, autonomiczny system nagłośnieniowy dużej mocy, który elektronicznie dostosowuje wszystkie parametry pracy, co pozwala na jego wykorzystanie w praktycznie każdym zastosowaniu. System ten charakteryzuje się ogromną mocą i rozbudowaną skalowalnością, dzięki czemu sprawdza się w każdych warunkach – od niewielkich obiektów po największe stadiony. Moduł Anya zbudowany jest z dwóch niskotonowych głośników 15" (z cewką 4"), sześciu przetworników średniotonowych o średnicy 5" oraz aż 14 driverów z 1-calowym wylotem i cewką o średnicy 35 mm. Wszystkie te przetworniki zasilane są z osobnych wzmacniaczy sterowanych z osobnych kanałów DSP – sprawia to, że moduł waży prawie 130 kg i dysponuje dyspersją horyzontalną 70 degrees.

Mniejszym odpowiednikiem modułu Anya jest Anna – to właśnie z tym systemem (w liczbie 10 modułów w gronie) można było zapoznać się na wydarzeniu. W tym przypadku zastosowano dwa głośniki 10" (cewka 3-calowa), cztery głośniki 5-calowe oraz osiem driverów 1". Dzięki temu Anna waży 61,5 kg, a jej dyspersja w horyzoncie wynosi 100 stopni. Oba modele pokrywają praktycznie pełne pasmo akustyczne: Anya 35 Hz–18 kHz, a Anna 45 Hz–18 kHz. Maksymalny SPL pojedynczego modułu wynosi odpowiednio 152 dB i 147 dB (pomiar szumem różowym o współczynniku szczytu 12 dB).

Najbardziej mobilnym członkiem rodziny ADAPTive jest AC6, dedykowany głównie do zastosowań instalacyjnych (w Polsce pracuje m.in. w Mazowieckim Teatrze Muzycznym w Warszawie oraz w Teatrze Witkacego w Zakopanem). W przypadku AC6 mamy do czynienia z 2-drożnym zestawem głośnikowym w formie kolumny, zbudowanym w oparciu o sześć przetworników 6-calowych i 30 wysokotonowych głośników kopułowych o średnicy 19 mm. AC6 zapewnia 120-stopniową dyspersję w płaszczyźnie horyzontalnej i pełne sterowanie w płaszczyźnie wertykalnej (od 90 degrees w górę do 90 degrees w dół). Przy wadze 32 kg urządzenie generuje maksymalny SPL na poziomie 143 dB w paśmie od 65 Hz do 20 kHz (-10 dB).

Uzupełnieniem rodziny jest zestaw niskotonowy OTTO. Dzięki zastosowaniu dwóch przetworników niskotonowych w układzie Offset Aperture oraz zintegrowanym, niezależnym systemom wzmocnienia, przetwarzania sygnału i sieciowego audio, OTTO rozszerza technologię ADAPTive na najniższe oktawy pasma słyszalnego. Dwa głośniki 18-calowe z 4-calową cewką pozwalają modulowi OTTO grać już od 22 Hz przy maksymalnym SPL równym 143 dB (w półsferze).

Zobacz także: